حضرت فاطمه ی زهرا (س) به عنوان بهترین الگوی تربیتی زن مسلمان، در بیرون منزل و در مواجهه با نامحرم، چ

حضرت فاطمه ی زهرا (س) به عنوان بهترین الگوی تربیتی زن مسلمان،

در بیرون منزل و در مواجهه با نامحرم، چه نوع حجاب و پوششی داشتهlrm; اند؟

در تاریخ نقل شده است که حضرت فاطمه ی زهرا (س) وقتی میlrm;خواستند به بیرون منزل و نزد پیامبر اکرم (ص) بروند، از پوششlrm; های خاصی، مثل جلباب (چادر) و برقع (رو پوش صورت) استفاده میlrm;کردند؛[۱۸] علاوه بر این، یکی از حوادثی که بیانگر مقدار حجاب حضرت فاطمه ی زهرا (س) در بیرون منزل و در مواجهه با نامحرم است، آمدن ایشان به مسجد برای دفاع از قضیه ی فدک است. در داستان غمlrm; انگیز غصب فدک آمده است: وقتی ابوبکر و عمر تصمیم گرفتند که حضرت را از فدک محروم نمایند، ایشان با شکل خاصی از حجاب و پوشش، برای دفاع از حق خویش از منزل به مسجد آمدند. راوی داستان، شکل خاص حجاب حضرت را این گونه توصیف نموده است:

لاثت خمارها علی رأسها و اشتملت بجلبابها و اقبلت فی لمهٔ من حفدتها و نساء قومها تطأ ذیولها؛[۱۹]

حضرت زهرا (س) هنگام خروج از منزل مقنعه را محکم بر سر بستند و جلباب و چادر را، به گونه ای که تمام بدن آن حضرت را می پوشاند و گوشه های آن به زمین می رسید، به تن کردند و به همراه گروهی از نزدیکان و زنان قوم خود به سوی مسجد حرکت نمودند.

قضیه ی فوق گویای آن است که پوشش بیرون از منزل حضرت <<خمار>> و <<جلباب>> بوده که قرآن به عنوان حجاب زنان دربیرون منزل و در مواجهه با نامحرم از آن یاد کرده است.

رنگ جلباب و چادر قرآنی

چادر و جلباب قرآنی که حضرت فاطمه زهرا (س) در بیرون منزل و در مواجهه با نامحرم از آن استفاده کردهlrm; اند چه رنگی داشته است؟

قرآن به زبان عربی مبین نازل شده است و برای عرب زبانان قابل فهم بوده است؛ بنابراین، باید بررسی نمود که زنان صدر اسلام، که نخستین مخاطبان آیه ی جلباب بودهlrm; اند، از واژه ی جلباب چه برداشتی داشته اند و تبادر و سبقت ذهنی آنها از آن چه بوده است. در کتاب سنن ابی داود از امّ سلمه، همسر گرامی پیامبر اکرم (ص) قضیهlrm; ای نقل شده است که مبین تبادر ذهنی زنان عرب آن زمان است.

وقتی آیه ی جلباب <<یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ>>[۲۰] نازل شد، زن های انصار از خانهlrm; هایشان خارج شدند، درحالی که پوششlrm;های مشکی داشتند؛ گویی کلاغ بالای سر آنها نشسته است.[۲۱]

در کتاب عون المعبود، شرح سنن ابی داود در توضیح قضیه ی یاد شده، آمده است:

چون پوششlrm;هایی که زنان انصار به عنوان جلابیب از آن استفاده کرده بودند دارای رنگ مشکی بوده است، آنان به کلاغ که رنگ آن مشکی است تشبیه شدهlrm;اند.[۲۲]

بعضی از تفاسیر مهم، مانند تفسیر الدر المنثور سیوطی، روح المعانی و تفسیر المیزان نیز در ذیل آیه ی جلباب جریان تاریخی فوق را نقل کردهlrm; اند.

علاوه بر شاهد تاریخی مذکور، که سکوت پیامبر اکرم (ص) در مقابل رنگ مشکی پوشش زنان انصار، نیز دلیل بر تقریر و تأیید آن است، شواهد لغوی فراوانی نیز برای اثبات این مدعا وجود دارد که اساساً در ریشهlrm;ی لغوی جلباب رنگ مشکی اخذ شده است؛ زیرا جلباب در لغت از ریشه ی جُلب است و یکی از معانی جُلب در بسیاری از کتابlrm; های لغوی معتبر، تیرگی و سیاهی است[۲۳]؛ مثلاً جُلب اللیل به معنای سیاهی شب آمده است. ابن منظور، صاحب کتاب لغت معتبر لسان العرب، پس از نقل شعری که بخشی از آن <<و جُلب اللیل یطرده النهار>> است تصریح نموده که گوینده ی شعر از جُلب، سواد و سیاهی را اراده کرده است.[۲۴]

علاوه بر این، در بعضی از کتابlrm;های لغوی معتبر، شواهدی از زبان عربی نقل شده، که جُلب در آنها به معنای تیرگی و سیاهی به کار رفته است؛[۲۵] همlrm;چنین در برخی از کتاب هایی که درباره ی انواع لباسlrm; های اسلامی نوشته شده اند، جلباب به پوشش گستردهlrm;ی مشکی که زن روی لباسlrm; های دیگر میlrm;پوشد معنا شده است.[۲۶]

از مجموع شواهد لغوی، تفسیری و تاریخی مذکور، به روشنی استفاده میlrm;شود که رنگ جلباب و چادر زنان عرب هنگام نزول آیه ی شریفه، مشکی بوده است؛ بنابراین، میlrm;توان گفت که چادر مشکی منشأ و ریشه ی قرآنی دارد.

حال که ثابت شد چادر مشکی ریشه ی قرآنی و اسلامی دارد، پرسش مهم این است که آیا حکومت اسلامی ـ که فلسفه ی وجودی آن اجرای احکام قرآن است و برای تحقق احکام اسلام و قرآن این همه شهید و جانباز تقدیم خدا و قرآن نموده است ـ میlrm;تواند در مراکز اداری خود، به عنوان مهم ترین مراکز الگو سازی، چادر مشکی را به عنوان حجاب برتر و یکی از ملاکlrm; های گزینش زنان مورد توجه قرار دهد یا خیر؟

پاسخ سؤال فوق مثبت است؛ زیرا پس از اثبات ریشه ی قرآنی و اسلامی برای چادر مشکی، وظیفهlrm;ی مسئولان یک حکومت قرآنی و اسلامی است که زمینه ی ترویج و تبلیغ عملی آموزهlrm; های قرآنی و از جمله استفاده از چادر مشکی را در مراکز اداری خود فراهم نمایند؛ و حتی هنگام گزینش کارمندان زنlrm;، التزام عملی به حجاب قرآنی و اسلامی را به عنوان یکی از ملاکlrm;های گزینش و ارزش یابی مورد توجه قرار دهند.

با توجه به آنچه ذکر شد پاسخ این پرسش و شبهه که <<چرا چادر سیاه در ادارات ملاک ارزشیابی است>>،[۲۷] روشن میlrm;گردد.

________________________________________

پی نوشت:

[۱۸]. صدوق، علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۶۳: <<فتجلببت بجلبابها و تبرقعت ببرقعها و ارادت النبی(ص).>>

[۱۹]. طبرسی، الاحتجاج، ج ۱، ص ۹۸.

[۲۰]. سوره ی احزاب (۳۳)، آیه ی ۵۹.

[۲۱]. لمّا نزلت هذه الآیهٔ <<یدنین علیهن من جلابیبهن>> خرج نساء الانصار کأنّ علی رؤسهن الغربان من اکسیهٔ سود یلبسنها: سنن ابی داود، ج ۲، ص ۱۸۲.

[۲۲]. عون المعبود، شرح سنن ابی داود، ج ۱۱، ص ۱۵۹.

[۲۳]. به عنوان نمونه ر. ک: لسان العرب، القاموس المحیط، اقرب الموارد، منتهی الارب فی لغهٔ العرب، محیط المحیط، معجم الوسیط ذیل ریشهlrm;ی جلب.

[۲۴]. لسان العرب، ذیل ریشه ی جلب.

[۲۵]. العین خلیل و تاج العروس زبیدی، ذیل ریشه ی جلب.

[۲۶]. الجلباب: کساء اسود تلبسه المرأهٔ فوق ثیابها، الخطیب العدنانی، الملابس و الزینهٔ فی الاسلام، (فی اسماء و انواع الملابس القدیمه و الحدیثه)، ص ۱۹۰.

[۲۷]. فاطمه خاتمی، روزنامهlrm; ی ایران، شماره ی ۱۶۲۷، ۲ مهرماه ۷۹، ص ۴.